บทนำ มะเร็งปากมดลูกเป็นมะเร็งที่พบเป็นอันดับสองของหญิงไทย สามารถวินิจฉัยและรักษาได้จากการตัดปากมดลูกเป็นรูปกรวยด้วยห่วงไฟฟ้า (Loop Electrosurgical Excision Procedure: LEEP) ซึ่งเป็นการผ่าตัดแบบวันเดียวกลับ โดยความปลอดภัยของผู้ป่วยถือเป็นสิ่งสำคัญ

วัตถุประสงค์ เพื่อเปรียบเทียบผลของการให้ยา propofol ร่วมกับ fentanyl กับยา propofol ร่วมกับ ketamine ต่อการตอบสนองการขยับขาของผู้ป่วยระหว่างการผ่าตัดปากมดลูกด้วยห่วงไฟฟ้าแบบวันเดียวกลับในโรงพยาบาลพัทยาปัทมคุณ

วิธีการศึกษา การวิจัยแบบสุ่มและปกปิดแบบ 2 ทาง ในผู้ป่วยทั้งหมด 54 ราย แบ่งออกเป็น 2 กลุ่ม คือ กลุ่มที่ได้รับยา propofol ร่วมกับ fentanyl (กลุ่ม PF) จำนวน 27 ราย และกลุ่มที่ได้รับยา propofol ร่วมกับ ketamine (กลุ่ม PK) จำนวน 27 ราย ขนาดยา fentanyl คือ 1 มคก./กก. ขนาดยา ketamine คือ 0.75 มก./กก. ทางหลอดเลือดดำ ประเมินการตอบสนองการขยับขาในระหว่างการทำหัตถการเป็นตัวชี้วัดหลัก ปริมาณยา propofol ปริมาณสารน้ำที่ได้ ภาวะความดันโลหิตต่ำ ภาวะออกซิเจนในเลือดต่ำ การไอ ภาวะหยุดหายใจชั่วคราว การช่วยเปิดทางเดินหายใจด้วยวิธี Jaw thrust ระยะเวลาผ่าตัด ระยะเวลาตั้งแต่สิ้นสุดการระงับความรู้สึกจนผู้ป่วยตื่น ระยะเวลาที่อยู่ในห้องพักฟื้น คะแนนความปวดหลังการผ่าตัด อาการคลื่นไส้อาเจียน และเวียนศีรษะเป็นตัวชี้วัดรอง

ผลการศึกษา กลุ่ม PK มีอุบัติการณ์การตอบสนองการขยับขาไม่ต่างกันอย่างมีนัยสำคัญเมื่อเทียบกับกลุ่มPF (8(ร้อยละ 29.63) vs 10(ร้อยละ 37.04), p-value = 0.56) แต่กลุ่ม PF มีอุบัติการณ์ภาวะความดันโลหิตต่ำมากกว่ากลุ่ม PK (6(ร้อยละ 22.22) vs 0(ร้อยละ 0.00), p-value = 0.01) และปริมาณยา propofol ต่อน้ำหนักตัวต่อนาทีที่ได้รับในกลุ่ม PF มากกว่ากลุ่ม PK (0.31[0.23;0.39] vs 0.22[0.19;0.26], p-value = 0.01) ตัวชี้วัดรองอื่นๆของทั้งสองกลุ่มไม่แตกต่างกันอย่างมีนัยสำคัญ

สรุป อุบัติการณ์การตอบสนองการขยับขาไม่แตกต่างกันอย่างมีนัยสำคัญระหว่างกลุ่ม แต่กลุ่ม PK มีความดันโลหิตคงที่กว่า และกลุ่ม PF ได้รับปริมาณยา propofol ต่อน้ำหนักตัวมากกว่ากลุ่ม PK ซึ่งสัมพันธ์กับภาวะความดันโลหิตต่ำที่พบมากกว่าในกลุ่ม PF